![Scheveningen haven.jpg](/l/library/download/urn:uuid:6522f5da-9f20-476d-b02c-99ed1a2b5821/scheveningen+haven.jpg?scaleType=6&width=1200&height=375)
Bijdrage Carla Dik-Faber aan het algemeen overleg Biotechnologie
Bijdrage van ChristenUnie Tweede Kamerlid Carla Dik-Faber als lid van de vaste commissie voor Economische Zaken aan een algemeen overleg met staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken en staatssecretaris Mansveld van Infrastructuur en Milieu
Onderwerp: Biotechnologie
Kamerstuk: 27 428
Datum: 6 juni 2013
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Voorzitter. Het feit dat het onderwerp "kwekersrechten" is geschrapt van de agenda, geeft ons de gelegenheid om extra veel aandacht te geven aan het andere onderwerp op de agenda, namelijk biotechnologie of precieser gezegd: gentechnologie. Technologische ontwikkelingen in de landbouw moeten niet alleen economisch gewogen worden, maar verdienen ook -- en misschien wel eerst – een maatschappelijke en ethische beschouwing. Als wij vooral oog hebben voor de baanbrekende technologische mogelijkheden die nu binnen handbereik liggen, raken ethische argumenten en alternatieve oplossingen vanzelf buiten beeld.
Het uitgangspunt van mijn fractie is de ordening in de schepping, de integriteit en de eigenheid van de soort. Transgenese is een schending van de soortelijke integriteit van plant of dier en daar heeft mijn fractie grote moeite mee. Cisgenese, waarbij de soorteigenheid niet overschreden wordt, kunnen wij onder voorwaarden toestaan. Gerommel met de chromosomen van legkippen is voor mijn fractie echter geen optie, omdat daardoor duidelijk de soortelijke integriteit wordt aangetast.
Ik kom nu op het punt van cisgenese. Mijn fractie wil dat de staatssecretaris meer doet om mogelijke koudwatervrees bij cisgenese weg te nemen en ervoor te zorgen dat deze vrije techniek -- cisgenese is immers niet gepatenteerd -- onder voorwaarden beschikbaar komt voor de Nederlandse land- en tuinbouw. Als wij er bijvoorbeeld voor kunnen zorgen dat de aardappelziekte fytophtora veel sneller kan worden aangepakt en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen kan worden verminderd, moet ingrijpen via cisgenese mogelijk zijn. De ChristenUnie roept de staatssecretaris van I en M op om ernst te maken met het pleiten voor het vrijstellen van cisgenese van de ggo-wet- en regelgeving. Collega Geurts refereerde al aan de motie-Ormel/Wiegman waarin hiertoe wordt opgeroepen. Die motie dateert van ruim een jaar geleden. Ik heb het idee dat wij sindsdien nog niet veel verder zijn gekomen. Graag hoor ik van de staatssecretaris wat het overleg met haar Europese collega's heeft opgeleverd.
Er zijn inmiddels flink wat onderzoeken verschenen over cisgenese, onder andere van de EFSA. Deze tonen aan dat er bij cisgenese geen risico's voor de voedselveiligheid zijn. Waarom schrijft de voormalige staatssecretaris van I en M dan in zijn brief van 15 oktober 2012 dat er bij een eventuele vrijstelling van cisgenese alsnog een beoordeling dient plaats te vinden van de voedselveiligheid uit hoofde van de nieuwe voedingsmiddelenverordening? Het is nu tijd voor concrete stappen om cisgenese mogelijk te maken. Hierbij wil ik er wel voor waken dat telers en consumenten keuzevrijheid behouden. Zij moeten toegang kunnen behouden tot ggo-vrije producten, zoals biologische producten. Daarnaast wil ik borgen dat de vrijstelling van cisgenese ons ook daadwerkelijk wat oplevert en dat er bijvoorbeeld doelstellingen voor het verminderen van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen aan worden gekoppeld. Wil de staatssecretaris zich hier hard voor maken?
Het onderzoeksvoorstel voor de genetische modificatie bij legkippen is voor mijn fractie een heel ander verhaal. Wij hebben het hierbij over het koppelen van fluorescerende kwalgenen aan de geslachtschromosomen van mannelijke kuikens. Dit is schijnbaar een revolutionaire oplossing die veel onnodig dierenleed kan voorkomen, namelijk het doden van 40 miljoen eendagshaantjes. Laten wij echter niet vergeten dat deze praktijk voortvloeit uit het productiesysteem dat wij met elkaar opgetuigd hebben. Een ethisch bezwaarlijk probleem wordt op deze wijze opgelost met technologie die zelf ook weer ethische vragen oproept, zonder dat wij het systeem zelf aanpakken. Simpel gezegd: de dieren worden genetisch aangepast aan het productieproces. Feitelijk gezien voeren economische motieven en belangen de boventoon bij het bepalen van de vraag of het ethisch verantwoord is om kwalgenen te implanteren bij kuikens. Mijn fractie heeft grote moeite met de redenering die gevolgd is om de ontheffing te verlenen. In het onderzoeksprogramma uit 2007 zouden vier alternatieven onderzocht worden. Het lijkt erop dat slechts een alternatief serieus een kans heeft gekregen. De andere opties worden kort in een bijlage genoemd. Een van die onderzoeken over de combikip -- daar ging een motie van mijn voorganger Ernst Cramer over -- is feitelijk niet eens afgerond, terwijl juist hier kansen liggen om het productiesysteem te verduurzamen.
Het is ook de vraag of wij voldoende zicht hebben op de gevolgen als wij de weg inslaan van genetische modificatie. Hoe kunnen wij de gevolgen overzien, laat staan beheersen? Kan de staatssecretaris bijvoorbeeld aangeven of er ook onderzoek is gedaan naar de voedselveiligheid? Is er ook onderzoek naar welke afwegingen de consumenten maken tussen dierethische en technologisch-ethische overwegingen? De afweging van de Commissie Biotechnologie bij Dieren was in ieder geval niet unaniem.
Tot slot: voor mijn fractie spelen ethische argumenten bij besluiten over toepassing van biotechnologie een grote rol. Dat moge duidelijk zijn. Ik kijk dan ook uit naar het onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid over de ethische afweging rond internationale biotechnologische ontwikkelingen dat ons in het AO van 5 april is toegezegd. Ik heb het dan over 5 april 2012, een jaar geleden dus. Wanneer kunnen wij dat onderzoeksrapport verwachten?
De heer Van Gerven (SP): Ik heb geluisterd naar het betoog van de ChristenUnie. Mijn collega heeft vrij uitvoerig stilgestaan bij de cisgenese, maar toch snap ik het standpunt van de ChristenUnie niet. Je kunt zeggen dat je cisgenese op morele gronden wel aanvaardbaar vindt -- als ik het betoog goed heb beluisterd -- omdat je binnen de eigen soort blijft. De kwestie van moraliteit zegt echter niets over de kwestie van de veiligheid. Kan mevrouw Dik daar eens op ingaan?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik ben blij dat het de fractie van de SP duidelijk is geworden dat de soorteigenheid voor ons heel belangrijk is. De Bijbelse uitgangspunten zijn voor de ChristenUnie ontzettend belangrijk. Daarom verwijs ik naar de ordening die er in Gods schepping is aangebracht. In die ordening herkennen wij soorten. Wij vinden het belangrijk om die soorteigenheid niet te overschrijden. Bij cisgenese is dat niet aan de orde, maar bij transgenese wel. De soorteigenheid, de soortelijke integriteit, wordt bij cisgenese niet aangetast. Cisgenese kan ons voordelen bieden -- dat heb ik ook betoogd -- bij de reductie van gewasbeschermingsmiddelen. Wij maken een afweging omdat cisgenese aan de ene kant mogelijk is zonder de soorteigenheid aan te tasten en aan de andere kant voordelen biedt. Daarom willen wij ruimte bieden voor cisgenese.
De heer Van Gerven stelde ook een vraag over de veiligheid. Er ligt een rapport van de EFSA. Bij andere dossiers verwijzen wij heel vaak naar de EFSA als een gezaghebbend instituut. Dat doe ik in dit geval ook. De EFSA heeft heel duidelijk gemaakt dat er geen risico's zijn voor de voedselveiligheid. Voor mijn fractie is er dus geen belemmering meer om cisgenese niet toe te staan. Ik hoop dat dit voldoende duidelijk is.
De heer Van Gerven (SP): Ik constateer dat voor mevrouw Dik-Faber zowel de moraliteit als de veiligheid een rol spelen. Ik heb nog een vraag over de veiligheid. In het rapport Food and feed safety aspects of cisgenic crop plant varieties van RIKILT uit 2010 staat het volgende: "It was concluded that on the bases of the general characteristics of cisgenic plant varieties there is from food en feed safety perspectives no scientific basis for a general reduction of requirements for cisgenic crop plant varieties." Dat instituut schrijft dus dat de risico's bij cisgenese en transgenese niet wezenlijk anders zijn. Dat komt omdat het toch een heel ongerichte methodiek is. Zou de ChristenUnie vanwege het veiligheidsaspect niet meer terughoudendheid sieren, gezien het feit dat het wetenschappelijk gezien geen uitgemaakte zaak is dat cisgenese veiliger is dan transgenese?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Als ik deze vraag moet beantwoorden, verval ik eigenlijk in herhaling. Ik heb eerder heb al betoogd dat cisgenese een wezenlijk andere techniek is dan transgenese. Er ligt bovendien een rapport van de EFSA voor waarin staat dat cisgenese geen enkel risico biedt voor voedselveiligheid. Ik kan het nog een keer allemaal vertellen, maar ik begrijp niet zo goed waar de heer Van Gerven naartoe wil. Wat wil hij nog meer van mij horen? Er zijn geen risico's voor de voedselveiligheid. Wij kunnen aanzienlijke winsten realiseren door de reductie van gewasbeschermingsmiddelen. Bovendien kunnen wij deze techniek ethisch gezien verdedigen, omdat de soorteigenheid gerespecteerd wordt. Laten wij dus de huidige kans pakken.
Voor meer informatie: www.tweedekamer.nl.
Archief > 2013 > juni
- 28-06-2013 28-06-2013 15:52 - Utrecht laat zien dat registratieplicht helpt bij opsporing mensenhandel
- 28-06-2013 28-06-2013 12:47 - ChristenUnie: banken weer in dienst van de samenleving
- 27-06-2013 27-06-2013 22:19 - Masterplan Teeven 2.0 blijft slecht
- 27-06-2013 27-06-2013 18:30 - ChristenUnie: verwijder resten pijnstillers uit het oppervlaktewater
- 27-06-2013 27-06-2013 10:18 - 'Je kunt niet shoppen in de mensenrechtencatalogus'
- 27-06-2013 27-06-2013 00:00 - Inbreng Carola Schouten inzake invoering van een tijdelijke heffing voor de bankensector
- 27-06-2013 27-06-2013 00:00 - Bijdrage Carola Schouten aan het voortgezet algemeen overleg Schulden- en armoedebeleid
- 27-06-2013 27-06-2013 00:00 - Bijdrage Joël Voordewind aan het voortgezet algemeen overleg Vreemdelingen- en asielbeleid
- 27-06-2013 27-06-2013 00:00 - Bijdrage Gert-Jan Segers aan het plenair debat over het nieuwe masterplan DJI 2013 - 2018
- 27-06-2013 27-06-2013 00:00 - Inbreng verslag (wetsvoorstel) Carola Schouten ten behoeve van Wijzigingswet financiële markten 2014
- 27-06-2013 27-06-2013 00:00 - Bijdrage Joël Voordewind aan het algemeen overleg Transitie Jeugdzorg
- 27-06-2013 27-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het algemeen overleg Waterkwaliteit
- 27-06-2013 27-06-2013 00:00 - Bijdrage Joël Voordewind aan het algemeen overleg Krimp in het onderwijs
- 27-06-2013 27-06-2013 00:00 - Bijdrage Joël Voordewind aan het AO Invulling subsidietaakstelling onderwijs en onderzoek
- 26-06-2013 26-06-2013 17:29 - ChristenUnie wil 1300 kleine scholen overeind houden
- 26-06-2013 26-06-2013 10:37 - Afschaffen giftenaftrek verkeerd signaal op verkeerd moment
- 26-06-2013 26-06-2013 00:00 - Bijdrage Arie Slob aan het plenair debat over aanbevelingen EC miljarden extra bezuiniging Nederland
- 26-06-2013 26-06-2013 00:00 - Bijdrage Carola Schouten aan het plenair debat over de agenda van de Europese Top van 27 en 28 juni
- 26-06-2013 26-06-2013 00:00 - Bijdrage Gert-Jan Segers aan AO over Unicef-rapport situatie kinderrechten Caribisch deel Koninkrijk
- 26-06-2013 26-06-2013 00:00 - Bijdrage Gert-Jan Segers aan het algemeen overleg Toekomstverkenning publieke omroep
- 25-06-2013 25-06-2013 17:01 - Kamer: Intercity’s naar 200 kilometer per uur
- 25-06-2013 25-06-2013 16:22 - ChristenUnie wil onderhandelingen Turkije met EU bevriezen
- 25-06-2013 25-06-2013 09:33 - ChristenUnie wil herdenking 150 jaar slavernijverleden in Tweede Kamer
- 25-06-2013 25-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het voortgezet algemeen overleg Windenergie op land (AO d.d. 20 juni)
- 25-06-2013 25-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het voortgezet schriftelijk overleg Gezondheidsaspecten leefomgeving
- 25-06-2013 25-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het algemeen overleg Scheepvaart
- 24-06-2013 24-06-2013 17:02 - ChristenUnie: snel schop in de grond voor vervoersknoop Bleizo
- 24-06-2013 24-06-2013 16:58 - ChristenUnie wil eerlijke smartphones voor kamerleden
- 24-06-2013 24-06-2013 12:42 - ChristenUnie wil sneller handelen met parlementaire ondervraging
- 24-06-2013 24-06-2013 12:30 - Arie Slob bezoekt Windesheim Zwolle in het kader van onder meer ontwikkelingen hoger onderwijs
- 24-06-2013 24-06-2013 00:00 - Schriftelijke vragen Carla Dik over KNMG standpunt medische beslissingen levenseinde pasgeborenen
- 24-06-2013 24-06-2013 00:00 - Inbreng schriftelijk overleg Carla Dik inz. reactie motie Ouwehand e.a. verbod ingrepen pluimveesec.
- 24-06-2013 24-06-2013 00:00 - Bijdrage Carola Schouten aan het wetgevingsoverleg Wet verlaging maximumopbouw pensioenen
- 24-06-2013 24-06-2013 00:00 - Bijdrage Gert-Jan Segers aan het wetgevingsoverleg Raming Tweede Kamer 2014
- 21-06-2013 21-06-2013 00:00 - Schriftelijke vragen Carla Dik over de consumptie van "Schipholganzen"
- 21-06-2013 21-06-2013 00:00 - Inbreng Carla Dik mbt subsidiariteit EU-voorstel: Plant- en diergezondheidspakket COM (2013) 264
- 20-06-2013 20-06-2013 15:37 - 'Kabinetshulp voor ongeregistreerde Syrische vluchtelingen in Jordanië'
- 20-06-2013 20-06-2013 09:55 - Voordewind: 'nu stoppen met visitatie asielzoekers'
- 20-06-2013 20-06-2013 00:00 - Schriftelijke vragen Gert-Jan Segers over het bericht "Prostituees uitgebuit vanuit woning"
- 20-06-2013 20-06-2013 00:00 - Bijdrage Joël Voordewind aan het voortgezet algemeen overleg Beleidsnota "Wat de wereld verdient"
- 20-06-2013 20-06-2013 00:00 - Schriftelijke vragen Joël Voordewind over de besteding van EU-geld aan Egypte
- 20-06-2013 20-06-2013 00:00 - Inbreng schriftelijk overleg Carla Dik inzake Plan van aanpak Verspilling in de zorg
- 20-06-2013 20-06-2013 00:00 - Inbreng Gert-Jan Segers tbv Wijziging Algemene Wet gelijke behandeling ivm ann. enkele-feitenconstr.
- 20-06-2013 20-06-2013 00:00 - Bijdrage Joël Voordewind aan het algemeen overleg Raad Buitenlandse Zaken
- 20-06-2013 20-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het algemeen overleg Windenergie op het land
- 20-06-2013 20-06-2013 00:00 - Bijdrage Arie Slob aan het algemeen overleg Visserij
- 20-06-2013 20-06-2013 00:00 - Inbreng Carla Dik t.b.v. Wijziging Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (Veegwet VWS 2012)
- 19-06-2013 19-06-2013 16:53 - ChristenUnie presenteert voorstellen voor nieuwe start hogesnelheidslijn zuid
- 19-06-2013 19-06-2013 10:19 - 'Laat makelaars en verhuurders helpen bij bestrijding thuisprostitutie'
- 19-06-2013 19-06-2013 09:48 - Huishoudentoeslag niet ten koste van alleenverdieners en lage inkomens
- 19-06-2013 19-06-2013 00:00 - Bijdrage Gert-Jan Segers aan pl. debat inz. Wijz. Mediawet 2008 modernisering stel. l. publ. omroep
- 19-06-2013 19-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het plenair debat over de Fyra
- 19-06-2013 19-06-2013 00:00 - Inbreng SO mbt reactie motie Ouwehand en Van Dekken inzake verbod ingrepen pluimveesector
- 19-06-2013 19-06-2013 00:00 - Bijdrage Arie Slob aan het algemeen overleg Armoede- en schuldenbeleid
- 19-06-2013 19-06-2013 00:00 - Bijdrage Joël Voordewind aan het algemeen overleg Vreemdelingen- en asielbeleid
- 18-06-2013 18-06-2013 09:04 - Negen lessen na negen maanden Den Haag (column ND)
- 18-06-2013 18-06-2013 00:00 - Inbreng Carla Dik-Faber inzake Opheffing van de Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie (PBO)
- 18-06-2013 18-06-2013 00:00 - Inbreng Carola Schouten inzake wetsvoorstel aanpassing Witteveenkader
- 18-06-2013 18-06-2013 00:00 - Inbreng verslag Carola Schouten t.b.v. Wijziging Instellingswet Autoriteit Consument en Markt
- 17-06-2013 17-06-2013 11:07 - Eerste Kamer stemt over alcoholleeftijd naar 18 jaar
- 17-06-2013 17-06-2013 00:00 - Schriftelijke vragen Carla Dik e.a. over het project Zwolle Spoort
- 13-06-2013 13-06-2013 14:13 - 'ChristenUnie wil kolencentrales sluiten’
- 13-06-2013 13-06-2013 13:37 - Bijdrage Joël Voordewind aan het dertigledendebat over Syrië en opheffen wapenembargo
- 13-06-2013 13-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het plenair debat mbt notaoverleg langdurige zorg
- 13-06-2013 13-06-2013 00:00 - Inbreng verslag (wetsvoorstel) Carola Schouten inzake Fiscale verzamelwet 2013
- 13-06-2013 13-06-2013 00:00 - Inbreng schriftelijk overleg Carla Dik inz. Resultaten intern. rev. onderb. ammoniakemissie-factoren
- 13-06-2013 13-06-2013 00:00 - Inbreng verslag (wetsvoorstel) Joël Voordewind inzake onderwijs in de Friese taal
- 13-06-2013 13-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het algemeen overleg Energiewende
- 13-06-2013 13-06-2013 00:00 - Bijdrage Carola Schouten aan het algemeen overleg Eurogroep / Ecofin Raad
- 12-06-2013 12-06-2013 00:00 - Bijdrage Joël Voordewind plenair debat mbt Burgerinitiatief "Sloop de muur, sancties tegen Israël"
- 12-06-2013 12-06-2013 00:00 - Schriftelijke vragen Carla Dik over argumenten afwijzen bewonersalternatief Portway 2012 A13 / A16
- 12-06-2013 12-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het voortgezet algemeen overleg Milieuraad (AO d.d. 11/06)
- 11-06-2013 11-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het algemeen overleg Milieuraad d.d. 18 juni 2013
- 11-06-2013 11-06-2013 00:00 - Inbreng Carla Dik-Faber ten behoeve van Startbeslissingen MIRT Verkenningen A58 en N65
- 10-06-2013 10-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het notaoverleg Langdurige zorg
- 07-06-2013 07-06-2013 17:52 - ChristenUnie: Bussemaker komt te laat met uitstel
- 07-06-2013 07-06-2013 14:25 - ChristenUnie presenteert 7 punten in aanloop naar debat over langdurige zorg
- 07-06-2013 07-06-2013 00:00 - Schriftelijke vragen Carla Dik, Carola Schouten: mantelzorgers die weinig steun hebben aan hun baas
- 07-06-2013 07-06-2013 00:00 - Schriftelijke vragen Joël Voordewind over "vechtscheidingen"
- 06-06-2013 06-06-2013 17:53 - ChristenUnie pleit voor gelijk speelveld eerlijke chocola
- 06-06-2013 06-06-2013 16:36 - ChristenUnie op de bres voor mantelzorgers
- 06-06-2013 06-06-2013 12:13 - Nederland schendt Kinderrechtenverdrag met streng gezinsherenigingsbeleid
- 06-06-2013 06-06-2013 11:49 - 'Zijlstra vergeet 1,5 miljoen gezinnen met kinderen'
- 06-06-2013 06-06-2013 11:47 - ChristenUnie: niet langer dralen met vrijstelling cisgenese
- 06-06-2013 06-06-2013 11:16 - De meerderheid denkt altijd dat ze gelijk heeft (opinie Trouw)
- 06-06-2013 06-06-2013 00:00 - Schriftelijke vragen Joël Voordewind e.a. over de nieuwe NGO-wet in Egypte
- 06-06-2013 06-06-2013 00:00 - Bijdrage Gert-Jan Segers aan het plenair debat over het masterplan DJI 2013-2018
- 06-06-2013 06-06-2013 00:00 - Inbreng Carla Dik ten behoeve van Wijz. Tabakswet door verhoging minimumleeftijd verkoop tabaksprod.
- 06-06-2013 06-06-2013 00:00 - Bijdrage Carola Schouten aan het algemeen overleg Bedrijfslevenbeleid
- 06-06-2013 06-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het algemeen overleg Biotechnologie
- 05-06-2013 05-06-2013 14:53 - ChristenUnie wil uitstel besluit gevangenisbezuinigingen
- 05-06-2013 05-06-2013 12:03 - ChristenUnie blikt vooruit op zorgdebat met zorginstellingen
- 05-06-2013 05-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik aan het voortgezet algemeen overleg Grondstoffen en afval (AO d.d. 29/05)
- 05-06-2013 05-06-2013 00:00 - Bijdrage Carola Schouten aan het algemeen overleg WWB-onderwerpen
- 05-06-2013 05-06-2013 00:00 - Bijdrage Arie Slob aan het algemeen overleg GGZ
- 05-06-2013 05-06-2013 00:00 - Inbreng verslag Carola Schouten ten behoeve van Wijziging van de Wet minimumloon en -vakantiebijslag
- 04-06-2013 04-06-2013 13:14 - Laat keuze voor klein tv-zenderpakket open
- 04-06-2013 04-06-2013 09:51 - ChristenUnie wil debat over Fyra
- 04-06-2013 04-06-2013 00:00 - Bijdrage Joël Voordewind aan het voortgezet algemeen overleg Pesten
- 04-06-2013 04-06-2013 00:00 - Bijdrage Carla Dik-Faber aan het voortgezet algemeen overleg Preventiebeleid (AO d.d. 30/05)
- 03-06-2013 03-06-2013 12:48 - WMO-Tour: 'Regel niet alles helemaal dicht in de zorg'